بررسي تاثير باد بر ايمني حمل و نقل

 سيدعلي عبادي نژاد

 علي اصانلو

چكيده

باد به عنوان يكي از مصاديق عوامل جغرافيايي، ايمني حمل ونقل را تحت تاثير خود قرار

م يدهد. عامل اصلي ايجاد باد، نابرابري در توزيع انرژي تابشي خورشيد در سطح كره زمين

است. حركت وسايل نقليه در هنگام طوفا نهاي ماس هاي بسيار خطرناك است و چنا نچه

رانندگان مهارت لازم را نداشته باشند، دچار حوادث فاجع هآميز م يشوند. بادهاي شديد

م يتوانند خودروها را واژگون يا هدايت آنها را با مشكل مواجه كنند. پژوهش حاضر از نوع

هدف كاربردي است و در انجام آن از رو شهاي كتابخان هاي و اسنادي، مشاهده مستقيم و

رو شهاي ابزاري مانند بررسي نقش ههاي هواشناسي استفاده شده است. هدف از اين مطالعه

نماياندن اهميت اين عامل در رخداد سوانح جاد هاي و تاثير آن بر ايمني ترافيك در كشور

است. نتايج مطالعات گذشته نشان م يدهد كه اين عامل در دست هبندي عوامل تصادفات در هر

سه نوع آن (علل اوليه، ثانويه و واسطه) به اشكال مختلفي ايفاي نقش م يكند. فراواني

0درصد است و در بين استا نهاي مختلف كشور، استان / تصادفات جاد هاي در اين شرايط 6

7درصد) بيشترين ميزان تصادفات در اين شرايط را داشته است. / سيستان و بلوچستان با ( 5

كلي د واژهها: باد، ايمني حمل و نقل، حمل و نقل

ali.ebadinezhad@yahoo.com ، 1استاديار دانشگاه علوم انتظامي

ali.osanlu@yahoo.com ، 2كارشناس ارشد جغرافيا

85

مقدمه

عوامل متعدد و متنوعي در رخداد سوانح رانندگي و امنيت حمل ونقل نقش دارند كه از

آن جمله مي توان به عوامل جغرافيايي و اقليمي اشاره كرد. امنيت شبكه راه هاي كشور

در برابر تاثير بنيان هاي جغرافيايي امري حياتي است. عوامل و عناصر جغرافيايي در

كنار طبيعت زيبا، لطيف و سودمند خود در بعضي مواقع آن چنان خشن و سرسخت

مي شوند كه جان صدها نفر را به كام خود كشيد هاند و خسارت هاي جبرا نناپذير و

.(48 : تاسف باري را به وجود مي آورند (فلاح تبار، 1379

باد به عنوان يكي از مصاديق عوامل اقليمي مؤثر در سوانح رانندگي و ازجمله

پديده هاي جوي است كه ايمني حمل ونقل را تحت تاثير خود قرار مي دهد. اين عامل

اگرچه به ندرت دليلي براي بروز تصادف به شمار م يآيد، اما رانندگي را با مشكل مواجه

203 ). حركت وسايل نقليه در هنگام طوفان هاي ماس هاي : مي كند (محمدي، 1385

بسيار خطرناك است و چنان چه رانندگان u1605 مهارت و آموزش لازم را نداشته باشند، دچار

53 ). پناهگاه هاي واقع در مناطق تفكيك : حوادث فاجع هآميز مي شوند (فلاح تبار، 1379

باد، موجب افزايش انباشت ماسه م يشود و جاده ها و گذرگاه ها را مسدود، گياهان را

.(114 : مدفون و به نواحي زندگي مردم تجاوز مي كند (آر.يو و دوركمپ، 1378

بادهاي شديد م يتوانند خودروها را واژگون يا هدايت آنها را با مشكل مواجه

كنند و سبب حركت برف، ماسه يا ماسه هاي روان به عنوان مانع راه شوند. تاثير باد بر

وسايل نقليه بسته به متغيرهاي مختلفي مانند سرعت باد، زاويه برخورد باد با وسيله

نقليه، ساختار آيروديناميك خودروها و كنار جاده ها، انحناي خاص مسير حركت وسيله

.(137 : نقليه و ضريب اصطكاك سطح جاده است (واتكينز و همكاران، 1995

از آ نجايي كه در تحليل علل تصادفات معمولاً به نقش عامل مذكور كمتر

توجه شده و نوعي خلاء مطالعاتي در اين خصوص قابل لمس است و با عنايت به

موقعيت جغرافيايي كشور ايران كه در كمربند خشك و نيمه خشك دنيا قرار گرفته و

باد يكي از فرآيندهاي غالب و مسلط در اين گونه مناطق به شمار مي رود. لذا به نگارش

اين مقاله با هدف نماياندن اهميت اين عامل در رخداد سوانح جاد هاي و تاثير آن بر

ايمني ترافيك كشور با استفاده از روش توصيفي تحليلي اقدام شد.

86

پيشينه تحقيق

حبيبي نوخندان ( 1385 ) در تحقيقي با عنوان: “تحليل مكاني تصادفات مرتبط با

شرايط جوي در ايران” با استفاده از آمار تصادفات جاده اي مربوط به بخش ايمني و

1369 ، نتيجه مي گيرد – ترافيك سازمان حمل ونقل و پايانه هاي كشور بين سا لهاي 77

0درصد است. همچنين، توزيع مكاني / كه فراواني تصادفات جاده اي در شرايط طوفان 6

تصادفات در شرايط طوفاني بدين شرح است كه در بين استان هاي مختلف كشور،

2درصد) و / 2درصد)، كرمان( 1 / 7درصد)، يزد( 2 / استان هاي سيستان و بلوچستان( 5

1درصد) بيشترين ميزان تصادفات در اين شرايط را داشته اند. / چهارمحال بختياري ( 9

محمدي ( 1385 ) در كتاب خود تحت عنوان “آب و هواشناسي كاربردي”

ضمن بيان اين كه تندباد ايمني حمل ونقل را تحت تاثير خود قرار مي دهد، اعلام

مي كند كه اگرچه باد به ندرت دليلي براي بروز تصادف به شمار م يآيد، اما رانندگان را

با مشكل مواجه مي سازد.

ژيزل ( 1380 ) در مجموعه اي تحت عنوان “حمل ونقل، بلاياي آب و هوايي و

آلودگي” اذعان مي كند كه باد باع ث افتادن درختان، شاخه ها يا ذرات گوناگوني مي شود

كه تردد خودروها را به مخاطره مي اندازد و حوادثي را به بار مي آورد. وي همچنين

متذكر مي شود كه باد با ديگر عوامل آب و هوايي مانند باران، برف و سرما ارتباط دارد و

كنش آنها را تشديد مي كند.

حبيبي نوخندان ( 1383 ) در پژوهشي با عنوان “آب و هوا و ايمني جاده هاي

كوهستاني ايران” بيان مي كند كه در مجموع به خطرات حاصل از تندبادها در حمل

ونقل نسبت به خطرات ناشي از بارش و مه كمتر توجه شده است.

فلاح تبار ( 1379 ) در مطالعه اي با عنوان “تاثير برخي عوامل جغرافيايي بر

شبكه راه هاي كشور” نتيجه مي گيرد كه حركت وسايل نقليه در هنگام طوفا نهاي

ماسه اي بسيار خطرناك است و چنانچه رانندگان مهارت و آموزش لازم را نداشته

باشند، دچار حوادث فاجعه آميز مي شوند.

1966 اعلام – مركز تحقيقات حمل ونقل جاد هاي انگلستان بين سال هاي 68

كرد كه در حدود 37 وسيله نقليه در اثر تندباد در جاد ههاي يورك شاير بريتانيا منحرف

87

و واژگون شدند و از سال 1969 ثبت تندبادها به عنوان يكي از عوامل جوي مؤثر بر

.(93 : سوانح جاده اي در فرم ثبت تصادفات گنجانده شد (آر.يو و دوركمپ ، 1378

مباني نظري تحقيق

باد و مكانيسم شكل گيري آن

باد حركت افقي هوا و قسمتي از سازوكار 1ترموديناميكي جواست كه وظيفه انتقال گرما،

رطوبت و ساير ويژگي هاي هوا را از منطقه اي به منطقه ديگر بر عهده دارد. اين پديده

آينه اي تمام نما از زنجيره فرآيندها در جو و متاثر از نيروي گرمايش خورشيدي است

كه روي يك سياره چرخنده اعمال مي گردد. حركت افقي هوا در اثر عملكرد نيروهايي

انجام مي گيرد كه مهم ترين آنها عبار تانداز: نيروي شيب تغييرات فشار، نيروي

140 ). در رابطه با عملكرد باد : كوريوليس و نيروي اصطكاك (عليجاني وكاوياني، 1371

مي توان گفت از يك طرف دريافت انرژي خورشيدي بسيار قابل توجه است و از سوي

ديگر اختلاف ارتفاع بين سطوح پست و ارتفاعات حاشيه اي باعث شده، همواره دشت ها

گرم تر از كوه هاي مجاور باشند. در نتيجه اين اختلاف دما، شيب فشار بين اين سطوح

بسيار زياد بوده و منجر به وزش بادهاي تقريبا مداوم روزانه يا فصلي از ارتفاعات به

سوي دشت ها مي شود. علاوه بر بادهاي محلي و ناحيه اي، بادهاي فراناحيه اي مانند باد

120 روزه نيز كه داراي فصل جهت و شدت تقريباً ثابت و معيني هستند در ايجاد

.( 140 و 141 : اشكال و فرآيندهاي بياباني كشور سهيم هستند (زمرديان، 1381

انواع باد

اگرچه تقسيم بندي هاي متعددي در مورد بادها مي توان انجام داد ولي براي مطالعه

روشن و منظم بادها، معيار u1608 وسعت منطقه وزش آن ها ساد هتر و مناسب تر است. اين

تقسيم بندي از نظر ژنتيكي نيز تقريبا قابل قبول است. در اين تقسي مبندي بادها به سه

دسته محلي، منطقه اي و سياره اي تقسيم بندي مي شوند. بادهاي محلي، بر اثر تغييرات

روزانه فشار پديد مي آيند. بادهاي منطقه اي، بر اثر تغييرات درازمدت فشار (در مقياس

ماه و فصل) به وجود مي آيند و عامل اصلي ايجاد آنها در بيشتر موارد ديناميكي است.

1 Mechanism

88

عامل اصلي ايجاد بادهاي سيار هاي، نابرابري در توزيع انرژي تابشي خورشيد در سطح

كره زمين است. بادهاي سياره اي گردش عمومي هوا را تشكيل مي دهند و از اين طريق

تغييرات منطقه اي و محلي را كنترل مي كنند. گردش عمومي هوا كه عامل اصلي تمام

تغييرات آب و هوايي سطح زمين است. باعث حركت هوا در سه جهت مداري،

نصف النهاري و عمودي مي شود. منظور از حركت عمودي هوا جريان هوا در جهت عمود

147 ). همچنين براساس سرعت و : بر سطح زمين است (عليجاني و كاوياني، 1371

خصوصيات بادها مي توان بادها را براساس جدول ذيل طبق هبندي نمود. امروزه تقريباً در

تمام دنيا واحد اندازه گيري سرعت باد گره (نات) يا ميل دريايي است كه معادل 1853

.(89 : متر در ساعت است (جعفرپور، 1373

(90 : جدول شماره يك: سرعت و خصوصيت بادها (جعفرپور، 1373

رديف نام باد خصوصيات باد

سرعت بر حسب

گره 1

1 آرام بلندشدن مستقيم دود به هوا 1

2

حركت آرام

هوا

1- انحراف دود در جهت وزش باد 3

4- 3 نسيم خفيف احساس باد بر روي سر وصورت 6

7- 4 نسيم ملايم حركت برگ و شاخه هاي كوچك گياهان 10

5 بادخفيف

بلندشدن گرد و خاك و شاخه هاي بزرگ

درختان

11-16

17- 6 باد ملايم تكان درختان كوچك 21

7 باد تند

تكان شاخه هاي بزرگ درختان و سوت كشيدن

تلگراف و دشواري نگهداشتن چتر روي سر

22-27

8

باد شديد

متوسط

تكان درختان بزرگ و دشواري حركت در

خلاف مسير باد

28-33

9 باد شديد

كنده شدن شاخ ههاي كوچك درختان و از بين

رفتن امكان راه رفتن

34-40

1 knot

89

ادامه جدول شماره يك:

رديف نام باد خصوصيات باد

سرعت بر حسب

گره

10

باد بسيار

شديد

كنده شدن دودكش ها و نماهاي سنگي و

واردشدن خسارت به ساختما نهاي كوچك

41-47

11 طوفان

بندرت برروي خشكي تشكيل مي شود. درختان

را از ريشه مي كند

48-55

56- 12 طوفان شديد خسارت در مقياس وسيع 60

13 هاريكن خسارت در مقياس قاره اي بيش از 60

مفهوم تصادف

سانحه عبارت است از حادثه، واقعه، پيش آمد. و تصادف يا واقعه عبارت است از برخورد

يك يا چند واحد عبور و مرور با يكديگر كه در نتيجه خسارات مالي يا تلفات جسماني

.(8-9 : يا هردو را دربرداشته باشد (معاونت آموزش ناجا، 1380

انواع علل تصادف

بررسي علل و عوامل بروز افزايش تصادفات رانندگي از اهميت ويژه اي برخوردار است

كه در حالت كلي به چهار دسته تقسيم بندي مي شود:

-1 عامل انساني؛ 2- عامل راه؛ 3- عامل وسيله نقليه.

-4 شرايط اقليمي: كه عبارت است از شرايط ويژه آب و هوايي يا ساير اوضاع و احوال

طبيعي. برخي از متخصصان اركان اصلي يا اصول ترافيك را سه مورد دانسته اند و

شرايط اقليمي را به عنوان يك ركن يا اصل قبول نداشته و معتقدند كه اين عامل

به طور غيرمستقيم در سه عامل اصلي يعني انسان، راه و وسيله نقليه مستتر بوده و

نيازي به بررسي جداگانه ندارد. ليكن در عمل مشاهده مي شود در بسياري موارد شرايط

جوي و اوضاع و احوال اقليمي محل وقوع در بروز حادثه نقش به سزايي دارد. بنابراين

بررسي عامل اقليمي به طورمجزا و در يك مبحث جداگانه ب هعنوان يك عامل مؤثر در

امر عبور و مرور از بعد فني و تخصصي ضروري به نظر مي رسد (معاونت آموزش

.(39 : ناجا، 1380

90

فرضيه تحقيق

باد به سه شكل: عامل مستقيم، عامل واسطه و عامل اوليه بر ايمني ترافيك تاثير دارد.

مواد وروش ها

پژوهش حاضر از نظر هدف كاربردي است و در انجام آن از روش توصيفي- تحليلي

بهره گرفته شده است. براي جمع آوري داده ها و اطلاعات موردنياز از رو شهاي

كتابخانه اي و اسنادي، مشاهده مستقيم و روش هاي ابزاري مانند بررسي نقشه هاي

هواشناسي استفاده شده است. به اين صورت كه ابتدا سعي شده است كه منابع مكتوب

اعم از كتب، مقالات و پايان نامه هاي مرتبط با موضوع شناسايي، جمع آوري و مورد

مطالعه قرار گيرند. سپس بخش هاي مرتبط فيش برداري و در نهايت در ساختار كلي

تحقيق مورد استفاده قرار گرفت هاند. درضمن در تحليل داد هها رو شهاي تحليل قياسي

وتفسيري به كار رفته است زيرا در برخي موارد، داده هاي موجود به دليل ارتباط

غيرمستقيم با مسئله، نياز به تعبير و توضيحات اضافي داشت هاند. مشاهدات مستقيم و

ميداني نيز در تنظيم بخش هاي مختلف تحقيق به كمك محقق آمده است به نحوي كه

در برخي قسمت ها ابتدا اين مشاهدات بيان شده و سپس از طريق استنادهاي علمي

مورد واكاوي قرار گرفته است.

از آن جايي كه نقشه ها مهم ترين ابزار تحقيق در علم جغرافيا محسوب مي شوند،

لذا در انجام اين بررسي ضمن مراجعه به نقش ههاي هواشناسي، سعي شده است تا

محدوده u1607 هاي جغرافيايي تاثير اين عوامل مورد شناسايي قرار گيرد تا بدين طريق نتايج

كاربردي تري حاصل شود.

سوال تحقيق

جايگاه باد در بين عوامل مؤثر بر ايمني ترافيك چيست؟

يافته هاي تحقيق

جايگاه باد در بين علل تصادف وحوادث رانندگي

علل تصادف را برحسب مدت يا اي نكه قبل از واقعه اصلي بوده اند مي توان به سه دسته

تقسيم كرد:

-1 علل مستقيم؛ 2-علل قبلي يا واسطه؛ 3-علل اوليه(ابتدايي) (معاونت

.(111 : آموزش ناجا ، 1373

91

-1 علل مستقيم: خودداري از عمل يا عمل خلاف قاعده و غيرطبيعي يا مخاطره آميزي

كه از ناحيه يك وسيله نقليه بروز كند ب هنحوي كه مستقيماً منجر به تصادف شود. چهار

نوع علت مستقيم (وجود) دارد كه عبارت اند از:

الف)تجاوز از سرعت؛ ب)تخلف از مقررات؛ ج)تاخير در رويت؛

د)فرار از تصادف به طرز غلط.

بند “الف” علل مستقيم به تجاوز از سرعت مطمئنه اشاره دارد. سرعت

مطمئنه مقدار سرعتي است كه راننده قادر و مطمئن است كه اگر با آن سرعت حركت

كند، هرگاه مواجه با خطر شد وسيله نقليه را متوقف مي كند و يا از وقوع حادثه ناگوار

42 ). البته سرعت مطمئنه با : جلوگيري به عمل مي آورد (معاونت آموزش ناجا، 1375

سرعت مقرره فرق دارد و ممكن است سرعت ممطمئنه كمتر يا مساوي با سرعت مقرره

باشد. در هرحال سرعت مطمئنه بستگي به حجم عبور ومرور، وضعيت حادثه جاده

مانند: پيچ مسير، سربالايي يا سرازيري، ميزان خطرات احتمالي، وضع وسيله نقليه و

مهارت راننده دارد. در مورد تاثير باد در اين خصوص ابتدا بايد گفت كه بسته به سرعت

و جهت وزش باد نقش اين عامل را به سه شكل مي توان تشريح نمود:

اول آنكه اگر جهت حركت باد به موازات جهت حركت وسيله نقليه باشد و از

پشت سر آن بوزد مي تواند عامل افزايش سرعت خودرو باشد. البته در اين مواقع سرعت

وزش باد و شيب زمين نيز تاثيرات خاص خود را دارند. بدين صورت كه هرچه سرعت

وزش باد و شيب جاده (سرازيري) بيشتر باشد، سرعت حركت وسيله نقليه افزايش

خواهد يافت و رانندگان بايد با رعايت توصي ههاي ايمني مانند حركت با دنده سنگين

مانع سرعت گرفتن وسيله نقليه شوند تا بدين طريق از بروز حادثه جلوگيري به عمل

آورند.

دوم آنكه اگر جهت حركت باد عمود بر جهت حركت وسيله نقليه باشد، سبب

مي شود كه خودرو هاي سبك و آن دسته از خودرو هاي نيم هسنگين كه سطح برخورد

بيشتري با باد دارند، تعادل و توازن خود را از دست بدهند و در برخي موارد موجب

وازگوني u1570 آن ها مي شود.

سوم آنكه اگر باد از مقابل بوزد، موجب كاهش سرعت خودرو، افزايش مصرف

سوخت و افزايش فشار بر موتور خودرو مي شود. درضمن، تسلط اين شرايط بر جاده و

خودرو مي تواند موجب افزايش فشارهاي رواني و به هم خوردن تمركز حواس رانندگان

92

به خصوص آن دسته كه تجربه و مهارت كمتري دارند شده و در نهايت زمينه بروز

حادثه را فراهم مي آورند.

بند “ج” علل مستقيم نيز به تاخير در رويت اشاره دارد. بايد توضيح داد كه

اگر باد داراي سرعت كافي باشد و به خصوص اگر جهت وزش آن از مقابل يا از جناحين

بوده و به همراه گرد و غبار و بارش برف و باران باشد، موجبات كاهش دامنه ديد و

رويت رانندگان را فراهم مي آورد و بدين ترتيب احتمال وقوع حادثه بيشتر مي شود.

البته وزش اين گونه بادها مي تواند موجب كاهش قدرت شنوايي رانندگان نيز گرديده و

امكان شنيدن بو قهاي هشداردهنده ساير رانندگان و يا پليس را از آنها سلب مي كند

كه خود اين مسئله نيز موجب افزايش احتمال سانحه مي شود.

-2 علل واسطه يا قبلي: عللي هستند كه قبل از علل مستقيم واقع م يشوند يعني

عللي هستند كه موجب علل مستقيم مي شوند. به طوركلي، علل قبلي عبارت انداز:

شرايط غيرعادي يا غيرقانوني راننده، عابر، وسيله نقليه، جاده و يا شرايط جوي كه

منجر به يكي از علل چهارگانه مستقيم مي شوند.

يكي ازموارد علل واسطه وضع جاده و شرايط جوي ذكر شده است. قاعدتاً،

شرايط جوي داراي مصاديق متعدد و متنوعي است كه از آن جمله مي توان به وزش باد

اشاره كرد. باد، حركتي افقي و قسمتي از سازوكار ترموديناميكي جو است كه وظيفه

انتقال گرما، رطوبت و ساير ويژگي هاي هوا را از منطقه اي به منطقه ديگر بر عهده دارد

(بي نام، 1377 ). همچنين باد نقش مهمي را در انتقال انرژي از جايي به جاي ديگر

53 ). بادها داراي انواع مختلفي هستند كه از باد آرام تا : برعهده دارد (جعفرپور، 1373

طوفان هاي شديد و هاريكان را شامل مي شوند.

-3 علل اوليه (ابتدايي): عبارت است از عمل يا خودداري از عملي كه از طرف شخص

يا سازماني رخ مي دهد و منجر به ايجاد علل واسطه مي شود. يعني عللي كه شخص يا

سازمان مي تواند انجام دهد و ليكن انجام نداده كه باعث به وجودآمدن علل واسطه

.(41-44 : گرديده است (معاونت آموزش ناجا، 1375

93

بي علاقه گي مسئولان دولتي و آموزشگاه هاي تعليم رانندگي، كمبود امكانات پليسي و

عدم آموزش كافي رانندگان ازجمله موارد علل ابتدايي است. درتحليل اين علل مي توان

گفت كه مسئولان دولتي و آموزشگاه ها بايد ضمن آموزش رانندگان، آنان را براي

شرايط مختلف جوي و اقليمي كه ممكن است در جاده هاي كشور حاكم شود، ازجمله

وزش بادهاي شديد، آماده نمايند. ازطرفي در برگزاري آزمو نها و ارائه گواهي نامه هاي

رانندگي تا حدامكان اين شرايط را مدنظر قرار داده و سوالات را به گونه اي طراحي

كنند كه توانمندي داوطلبان دريافت گواه ينامه در هدايت و كنترل خودرو در اين

شرايط معين و مشخص شود. ازسوي ديگر، عوامل راهنمايي و رانندگي در جاد ههاي

كشور به خصوص جاده هايي كه شرايط اقليمي آنها پرخطر و حادثه خيز است، نسبت به

جانمايي دقيق علائم راهنمايي و رانندگي متناسب با آن شرايط اقدامات لازم را مبذول

دارند. زيرا در برخي موارد فقدان علائم هشداردهنده در جاد ههاي كشور موجب بروز

سوانح جاده اي مي شود. سازمان هايي مانند هواشناسي و صداوسيما نيز مي توانند با

اطلاع رساني در مورد شرايط جوي حاكم بر جاد ههاي كشور، مانند مشخص نمودن

محدوده هاي وزش باد و همچنين تهيه فيل مها و تيزرهاي تلويزيوني عواقب ك متوجهي

به اين موارد را اعلام نمايند تا هرچه بيشتر امنيت بر حمل ونقل جاده اي كشور حاكم

شود.

پيامدهاي وزش باد

الف)كاهش ديد رانندگان

.(114 : خطوط ارتباطي نسبت به حركت ماسه آسيب پذيرند (آر.يو و دوركمپ، 1378

باد و ماسه هاي روان در مناطق كويري و حاشيه كوير اثرات تخريبي برروي شبكه

راه هاي مواصلاتي و تحرك وسايل حمل ونقل مي گذارد. زماني كه شدت باد زياد است و

ماسه هاي روان را به همراه خود دارد، كاهش شديد ديد رانندگان را موجب شده و خود

.(231 : حوادثي را به وجود مي آورد (كردواني، 1371

ب)كاهش ميزان شنوايي

94

ج)فشارهاي رواني، برهم خوردن تمركز و تغيير رفتار رانندگان

حركت وسايل نقليه در هنگام طوفا نهاي ماسه اي بسيار خطرناك است و چنان چه

رانندگان مهارت و آموزش لازم را نداشته باشند دچار حوادث فاجع هآميز مي شوند

254 ). مطالعه هاي انجام شده در بيشتر كشورها (ازجمله آمريكا و : (حريريان، 1356

آلمان) نشان مي دهد كه هوا نه تنها بر خودرو بلكه بر رفتار راننده نيز آشكارا اثر

مي گذارد. انسان به طور نسبي نسبت به هوا حساس است 1 و باتوجه به وضعيت هوا كم

20 و 21 ). پيش : و بيش در اوضاع و شرايط خوب يا نامساعد قرار مي گيرد (ژيزل، 1380

از توفان دما بسيار بالاست و احساس سنگيني ناخوشايندي اغلب در انسان به وجود

مي آيد. بنابر نظر “شرن” وقوع طوفان جبهه اي دو ساعت پيش از حادث شدن احساس

مي شود. بي گمان به دليل خستگي يا بروز حالت عصبي در رانندگان سرعت خودروهاي

آنها افزايش مي يابد.

د)كاهش يا افزايش سرعت خودرو

ه)خاموش شدن خودرو به دليل ورود ماسه و گردوغبار به داخل كاربراتور

و)افزايش مصرف سوخت

ز)شكسته شدن شيشه خودرو ها و از بي نرفتن رنگ وسايل نقليه

بادها با فشاري كه ايجاد مي كنند موجب شكسته شدن شيشه خودرو ها مي شوند. ورود

طوفان هاي شن و ماسه به داخل وسايل نقليه به خصوص خودرو هاي كوچك مثل انواع

سواري، سبب ورود ذرات ريزماسه به دهان و ريه افراد ب هويژه كودكان شده و عوارض

سنگيني به دنبال دارد. مردم حاشيه كوير به ويژه سيستان و بلوچستان كه دائماً

تحت تاثير ماس ههاي روان مي باشند، هميشه دستاري به دور سر و صورت خود مي بندند

تا در برابر ضربات شديد ماس هها و ورود آنها به دهان و ريه محفوظ شوند (سفر با

.(2 : راهداران، 1375

ح) واژگون شدن خودرو ها

مهم ترين اثري كه باد بر حمل ونقل جاد هاي وارد مي آورد ايجاد ناپايداري در حركت

وسايل نقليه بلند، اتوبوس هاي دوطبقه،كاروا نها و خودروهاي سبك است. بادهاي

1 Meteorosensible

95

شديد مي توانند خودروها را واژگون يا هدايت آنها را با مشكل مواجه سازند (واتكينز 1و

.( همكاران، 1995

ط)انسداد جاده ها ورا هبندان

دراثر به حركت درآمدن شن و ماسه هاي روان، تمام يا قسمتي از سطح جاده را پوشيده

: شده و سبب انسداد و يا اشتباه در تشخيص مسير راننده مي شود (كردواني، 1371

231 ). مركز تحقيقات حمل ونقل جاد هاي 2 برآورد كرده است كه اگر سرعت باد به

15 متربرثانيه برسد، سبب بروز سوانح جاد هاي مي شود. همچنين از نتايج ديگر مطالعات

صورت گرفته مشخص شد كه بادهاي بيش از 30 نات ( 15 متربرثانيه) سبب بروز

مشكلاتي برروي پل ها و يا سقوط درختان در جاد هها مي شوند كه به راه بندان

1999 ). در ايرلند در ششم ژانويه 1991 هنگام يك طوفان شديد ، مي انجامد (تورنس 3

هفت مسافر يك ميني بوس به دليل له شدن در زير درختي كه رو خودروي آنها افتاده

.(60 : بود جان خود را از دست دادند (ژيزل، 1380

ي)تشديد ساير عوامل آب وهوايي

بارسيدن طوفان مي توان شاهد بارندگي، بادهاي شديد و كاهش مهم دما بود. همچنين،

باد عامل بسيار مهم و مؤثر جابجايي وحمل ماسه ها و گردوغبارهاي معدني و آلي و

.( حتي برف مي باشد (محمودي، 230:1383

پراكندگي زماني و مكاني بادها در كشور

پراكندگي فصلي فشار در ايران توسط عبور و تشكيل الگوهاي مختلف فشار و

ناهمواري ها كنترل مي شود. در فصل زمستان كه بادهاي غربي بر آب و هواي ايران

حاكم است، معمولاً قسمت فرود بلند مديترانه بر بالاي ايران مستقر شده و وضعيت

ناپايداري ايجاد مي كند. در سطح زمين الگوي غالب فشار، سيستم پرفشار است كه براثر

گسترش سيستم پرفشار سيبري و وجود ارتفاعات البرز و زاگرس ايجاد مي شود.

1 Watkins

2 TRRL

3 Thorens

96

 (55 : نقشه يك: ميزان پراكندگي نقش طوفان درتصادفات رانندگي(حبيبي نوخندان، 1385

در فصل تابستان، سيستم پرفشار جنب حاره اي آزور گسترش يافته فضاي ايران را در

جنوب كوه هاي البرز فرا مي گيرد. استقرار اين سيستم فشار آسمان صاف و تابش شديد

آفتاب را سبب مي شود. درنتيجه برروي سطح زمين ايران ب هويژه در نواحي پست و

جنوب مركز فروبار تشكيل مي شود. ضخامت فروبار حرارتي سطح زمين كمتر مي باشد

و در همه جا شرايط پايداري پرفشار آزور حاكم است.

تفاوت هاي محلي پراكندگي فشار بادهاي محلي را ب هوجود مي آورد. براي مثال،

در فصل تابستان به جهت استقرار فروبار جنوب ايران، در شرق باد صدوبيست روزه ودر

خوزستان باد شمال و باد سموم مي وزد يا در دره منجيل، باد منجيل مي وزد. بادهاي

محلي زمستان بيشتر باد شمال غربي است كه عبور سيستم هاي شمال را بيان مي كند.

در بيشتر نواحي ايران بادهاي تند يا توفان ها مي وزند. اين توفان ها در مناطق كوهستاني

داراي رطوبت بوده و توفان هاي رعد وبرق ايجاد مي كنند. اما در قسمت هاي مركزي

ايران به دليل نداشن رطوبت، توفان هاي گرد وخاك را سبب مي شوند. ازنظر زماني،

بيشينه توفان هاي رعد وبرق در ارديبهش تماه و بيشينه توفان هاي گردوخاك در

.( مردادماه اتفاق مي افتد (عليجاني، 98:1379

97

نتيجه گيري

باتوجه به يافته هاي حاصل از اين بررسي مشخص شد كه در تحليل علل تصادفات

معمولاً به نقش عامل باد كمتر توجه شده و نوعي خلاء مطالعاتي در اين خصوص قابل

لمس است. همچنين باعنايت به موقعيت جغرافيايي كشور ايران كه در كمربند خشك

و نيم هخشك دنيا قرار گرفته و باد يكي از فرآيندهاي غالب و مسلط در اي نگونه مناطق

به شمار مي رود، ضروري است كه مطالعات بيشتري در اين خصوص انجام گيرد.

بادرنظرگرفتن اينكه عامل باد در هر سه نوع عوامل دخيل در تصادفات

(علل اوليه، ثانويه و واسطه) به طور مستقيم يا غيرمستقيم نقش دارد، لازم است كه

كارشناسان تصادفات و دانشمندان علوم جغرافيايي با همكاري يكديگر نسبت به

شناسايي و پهن هبندي مناطق پرخطر وزش باد مانند منطقه سيستان و بلوچستان اقدام

كنند و به اين طريق پي شبيني ها و تمهيدات لازم را براي پيشگيري از بروز سوانح

تاسف بار و ازدست رفتن سرمايه هاي مادي و انساني كشور انجام دهند.

پيشنهادها

در اين راستا پيشنهادهاي زير نيز ارايه مي شود:

-1 آموزش متقاضيان گواهي نامه رانندگي از طريق تاكيد بر عوامل جغرافيايي ازجمله

باد.

-2 شناسايي و پهنه بندي مناطق و جاده هاي بادخيز در كشور و اطلاع رساني در مورد

آنها به عموم جامعه و به خصوص رانندگاني كه قصد عبور از آنها را دارند.

-3 اقدامات مناسب درخصوص مديريت و كنترل مسائل ناشي از وزش باد مانند كاشت

گياهان و ايجاد موانع در مسير وزش باد ب همنظور كاهش سرعت و انتقال مواد همراه آن

مانند ماسه هاي روان.

-4 همكاري نزديك با سازمان هواشناسي و صدا وسيما در مورد پي شبيني وضع جوي و

انتشار خبر از راديو تلويزيون.

-5 استفاده ازنشانه هاي هشداردهنده در جاد ههاي كشور به خصوص مناطق بادخيز.

-6 اعمال كنترل سرعت خودروها در هنگام وزش تندبادها.

-7 محدوديت تردد و درصورت نياز مسدودكردن راه ها در شرايط وزش تندباد.

98

-8 آموزش افسران پليس به ويژه افسران راهنمايي و رانندگي وكارشناسان تصادفات در

مورد مكانيسم شكل گيري و نحوه عمل عناصر جغرافيايي مانند باد و برجسته كردن اين

عوامل دربروز تصادفات براي آنها.

منابع

  1. آر.يو.كوك و جي.سي. دوركمپ، ( 1378 ). ژئومورفولوژي و مديريت محيط (جلد دوم)،

ترجمه: شاپور گودرزي نژاد، تهران: انتشارات سمت.

  1. جعفرپور، ابراهيم، ( 1373 ). اقليم شناسي، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  2. حبيبي نوخندان، مجيد، صابرحقيقت، اكرم و ملبوسي، شراره، ( 1385 ). تحليل مكاني

، تصادفات مرتبط با شرايط جوي در ايران، فصلنامه راه و مهندسي حمل ونقل، شماره 54

تهران: انتشارات سازمان توسعه راه هاي ايران.

  1. حبيبي نوخندان، مجيد، ( 1383 ). آب و هوا و ايمني جاده هاي كوهستاني ايران (مطالعه

موردي: جاده هاي هراز و فيروزكوه)، پايان نامه دكتراي دانشكده جغرافياي دانشگاه تهران.

  1. حريريان، محمود، ( 1356 ). فيزيوگرافي- شناخت پيكره زمين، تهران: دانشگاه تربيت معلم.
  2. راهنمايي و رانندگي، معاونت آموزش ناجا، 1375 . اداره كل پشتيباني معاونت آموزش

ناجا

  1. زمرديان، محمدجعفر، ( 1381 ). ژئومورفولوژي ايران، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسي

شرکت حمل و نقل بین المللی راد ترابر اسپادانا – حمل و نقل بین المللی حمل دریایی حمل زمینی- حمل ریلی حمل هوایی ترانزیت کانتینر کامیون واگن ترخیص کشتی فله بر کشتی بالک حمل تانکر کامیون یخچالی کانتینر یخچالی چارتر کشتی © All Rights Reserved.2021

طراحی و. اجرا m.geramian