ارتقاي ايمني حمل ونقل با استفاده از حصار هاي

حاشيه بزرگراه ها

محمدرضا احدی

عبدالرضا ابراهيمي

چكيده

وجود يك شبكه بزرگراهي گسترده و مناسب به منظور حم لونقل سريع و ايمن مسافر از

مه مترين عوامل زيربنايي توسعه شهري است. ايجاد را هكارهاي مناسب در شبكه بزرگراهي،

براي حم لونقل مسافران با درجه ايمني و راحتي بالا در كلا نشهرها ضروري به نظر

م يرسد. كشورهاي توسعه يافته به منظور استفاده بهتر و ايم نتر از تسهيلات حمل ونقل،

تحقيقات دامن هداري را در زمينه استانداردهاي سيست مهاي ايمني همزمان با فناوري جديد

و تغييرات در طراحي بزرگرا هها انجام داد هاند. ايجاد يك محدوده حفاظت شده و عاري از

اشياء و نقاط خطرناك براي بزرگرا هها با استفاده از حصارهاي حاشي هاي در ارتقاي ايمني

حمل و نقل امري ضروري است. بنابراين، شناخت معيارها و ضوابط استانداردهاي

حصارهاي حاشيه بزرگرا هها بايستي مدنظر قرار گيرد، تا مهندسان و طراحان با رعايت اين

اصول، شبكه بزرگرا ههاي ايمن ب هوجود آورده و حوادثي كه ناشي از عوامل خارج از محدوده

آنها است به حداقل برسد. تحليل و بررسي مقايس هاي مطالعات كشورهاي توسعه يافته و

تجارب و دستاوردهاي داخلي بر روي معيارها و ضوابط استانداردهاي حصارهاي حاشيه

بزرگرا هها و بوم يسازي آنها با شرايط و ويژگ يهاي شبكه بزرگراهي در كشور به تهيه و

تدوين دستورالعملي براي تعيين نقاط خطر و طراحي حصارهاي مناسب براي ارتقاي ايمني

شبكه بزرگراهي كه با شرايط و وضعيت كشور ما سازگار باشد، منجر مي شود.

كلي د واژهها: ايمني، آلودگي صوتي، بزرگراه، حصار.

1 ahadi@rahiran.ir ، . استاديار، عضو هيئت علمي پژوهشكده حمل ونقل

2 . كارشناس ارشد راه و ترابري، شركت مطالعات جامع حمل ونقل و ترافيك تهران،

reza_ebr57@yahoo.com

23

مقدمه

وجود يك شبكه بزرگراهي گسترده و مناسب با استفاده از سيست مهاي حمل ونقل

نوين به منظور حمل ونقل سريع و ايمن از مهمترين عوامل زيربنايي براي توسعه هر

شهري مي باشد. كشورهاي توسعه يافته كه خود سازنده وسيله نقليه هستند از همان

آغاز استفاده انسان از وسيله نقليه، به فكر استفاده ايمن از اين دست آورد بشري

بوده اند به طوري كه تحقيقات دامن هداري را به منظور استفاده بهتر و ايمن تر از

بزرگراه ها و وسيله نقليه انجام داده اند و امروزه، نتيجه تلاش هاي ساليان متمادي

آنها ، داشتن بزرگراه هاي ايمن مي باشد. ولي در كشور ما به همراه ورود خودرو به

ايران، متاسفانه تلاش هاي لازم به منظور استفاده ايمن از آن انجام نشده است. آمار

بالاي تصادفات، افزايش آلايند ههاي محيط زيست و خسارات جاني ناشي از آن،

بيان گر اهميت ايمني بزرگراه ها است. افزايش ايمني بزرگراه ها به وسيله كنترل

عوامل تأثيرگذار محيطي و محدود كردن دسترسي به آ نها از جمله راهكارهايي

است كه م يتواند در جهت نيل به هدف ارتقاء ايمني مورد توجه قرار گيرد. براي اين

منظور تمهيدات مختلفي در نظر م يگيرند كه از جمله مي توان به انواع حصارهاي

حاشيه بزرگراه ها اشاره نمود. حصارها، قسمتي از تجهيزات بزرگراه ها هستند كه در

حاشيه و ميانه آن نصب مي گردند. كاركرد آن ها را مي توان افزايش ايمني و سلامت

رانندگان و ساكنان اطراف بزرگراه بيان كرد. استانداردهاي سيست مهاي ايمني به

مرور زمان توسعه يافته و با تكنولوژي جديد و تغييرات در طراحي بزرگرا ه ها، دائماً

در حال تغييرند. به همين دليل، سيست مهاي ايمني موجود، بايستي مورد بازبيني

قرار گيرد و ارتقاء داده شود. حصارها نيز به عنوان قسمتي از تجهيزات بزرگراه،

جزيي از سيستم ايمني به شمار مي روند. اصول مكان يابي، نصب و تعمير و نگهداري

حصارها در ايران تاكنون عمدتاً برمبناي سعي و خطا و تجربه بوده است، اما نياز به

شناخت معيارها و ضوابط استانداردهاي ايمني در اين خصوص احساس مي شود تا

كارشناسان، مهندسان و طراحان با رعايت اين اصول، شبكه ايمن بزرگراه ها را

طراحي و ايجاد نمايند و در نهايت حوادثي كه ناشي از عوامل خارج از محدوده

بزرگراه مي باشد، به حداقل برسد.

24

ارتقاي ايمني حمل و نقل با استفاده از حصارهاي حاشيه بزرگراه ها

اهداف استفاده از حصار در حريم راه

حصارها قسمتي از تجهيزات ايمني بزرگراه مي باشند كه در حاشيه يا ميانه بزرگراه

به منظور ايجاد محدوده اي ايمن نصب مي گردند. در اين قسمت به منظور بررسي

هدف از نصب حصار در بزرگراه، اهداف ذكر شده در آئي ننامه هاي مختلف مورد

بررسي قرار گرفته است. به طور كلي هدف از نصب حصار در بزرگراه به شرح ذيل

:[ مي باشد[ 2

مشخص نمودن حريم قانوني مسير راه و جلوگيري از تجاوز به آن؛

جلوگيري از ورود و خروج وسايل از نقاط غير مجاز در طول بزرگراه (كنترل

دسترسي)؛

جلوگيري از خروج ناگهاني وسايل نقليه منحرف شده از بزرگراه؛

جلوگيري از ورود عابران محلي به سطح سواره رو و يا عبور از عرض آن؛

جلوگيري از آسيب رساندن به تسهيلات بزرگراه؛

حذف نور خيره كننده ترافيك مقابل يا نورهاي مزاحم كنار بزرگراه؛

ايجاد مانع براي كاهش صداي ايجاد شده توسط وسايل نقليه؛

جلوگيري از آلودگي بصري و جلوگيري از آلودگي هوا (گرد و غبار و دود حاصل از

.[ حركت وسايل نقليه)[ 4و 5و 12 و 9

در ادامه دو نوع حصار كه در بزرگرا هها مورد استفاده قرار م يگيرند مورد بررسي قرار

مي گيرند.

حصار صوتي

تعريف

حصارهاي صوتي به منظور كاهش تاثير صدا در اطراف بزرگرا هها به كار م يروند. اين

كار، عمدتاً با مسدود شدن مسير مستقيم حركت صوت بين منبع توليد صدا (وسايل

نقليه عبوري از بزرگراه ها) و دريافت كننده هاي آن در اطراف بزرگراه ها به وسيله

حصارهاي صوتي، صورت م يپذيرد. توجه شود كه اين حصارها به منظور عملكرد

صوتي و به عنوان يك مانع در برابر صداهاي توليد شده در بزرگراه به كار م يروند و

25

 

نيازي نمي باشد كه با توجه به نامشان به طور واضح و صريح به شكل يك حصار باربر

.[ به مفهوم واقعي آن باشند[ 13

انواع حصار صوتي

حصارهاي صوتي بر اساس ظاهر، شكل احداث و نيز وظايفي كه بر عهده دارند به

انواع زير تقسيم مي گردند:

حصارهايي كه قطعات و ستون هاي آن پيش ساخته بوده و قطعات در شيار ستون ها

غلاف مي گردند؛

سيستم قطعات (پانل) پيش ساخته با ستون و قطعات جدا از هم؛

سيستم قطعات (پانل) پيش ساخته با قطعات و ستون هاي پيوسته؛

حصارهاي زيگزاگ شكل؛

حصارهاي پله اي؛

پانل ها و پايه هاي پيش ساخته نصب شده بر روي حفاظ و

حصارهاي پيش ساخته اي كه در يك سمت داراي شيب مي باشند.

حصارهاي پيش ساخته كه ستون ها و قطعات (پانل) در آنها به صورت پيوسته و

متصل مي باشد؛

سيستم قطعات (پانل) پيش ساخته با قطعات و ستون هاي پيوسته.

حصارهاي ساخته شونده در محل و

قطعات (پانل) و پايه هاي ساخته شده در محل.

حصارهاي تپه اي.

هر كدام از انواع حصارها داراي مزايا و معايبي هستند كه در ادامه به بررسي آنها

پرداخته مي شود.

تعيين نوع حصار صوتي با توجه به شرايط محيط

انتخاب نوع حصار با توجه به شرايط محل نصب حصار صورت مي گيرد. عوامل موثر

در انتخاب نوع حصار عبارتند از: فاصله بين درياف تكنندگان صدا و بزرگراه، حجم

ترافيك عبوري و اهميت ايجاد اخلال در ترافيك، اعتبار اختصاص داده شده براي

26

ارتقاي ايمني حمل و نقل با استفاده از حصارهاي حاشيه بزرگراه ها

نصب حصار، u1606 نيروي باد و تاثير آن بر پايداري حصار، پيش بيني نياز به حفاري در

طول محور راه براي تاسسيات در آينده و تجهيزات ترافيكي موجود در حاشيه

.[ بزرگراه (حفاظ ها) [ 13 و 6

الف- سيستم قطعات (پانل) پيش ساخته با ستون و قطعات جدا از هم 1

مرسوم ترين سيست مهاي مورد استفاده در ساخت حصارهاي صوتي، به اين صورت

است كه قطعات به صورت پي شساخته به محل آورده شده و در بين پاي ههاي

پيش ساخته قرار م يگيرند. معمولاً فضاي بين دو پايه كه تنها با يك قطعه يا با چند

قطعه كوچكتر روي همديگر قرار مي گيرند، پر مي گردد. ستون ها معمولاً از جنس

بتون و يا فولاد م يباشند. همچنين فاصله بين ستون ها اغلب به وسيله نوع و طرح

7 متر تغيير / فونداسيون تعيين مي گردد اما معمولاً در باز هاي بين 3 تا 5

.[ مي كند[ 7و 3

اين سيستم ها داراي مزاياي زير مي باشند:

در اين روش امكان استفاده از گستره اي از مواد و مصالح مختلف، ارتفاع قطعات و….

وجود دارد. به عنوان مثال در مواردي كه محدوديت هايي در توانايي جرثقيل وجود

دارد، مي توان با كم نمودن ارتفاع قطعات و كاهش وزن آنها و در نتيجه استفاده از

چند قطعه به جاي يك قطعة يكنواخت، حصار را احداث نمود.

به آساني و بدون آنكه اخلال جدي در جريان ترافيك ايجاد نمايند، قابل اجرا

مي باشند.

به آساني قابل تعمير و مرمت م يباشند. در اين حالت، قطعه آسيب ديده، با قطعه

سالم تعويض مي گردد.

ب- سيستم قطعات (پانل) پيش ساخته با قطعات و ستون هاي پيوسته

اين سيستم تفاوت نسبتاً كمي با سيستم قبل دارد. مزاياي به كارگيري اين سيستم

نيز همانند مزاياي سيستم قبلي است. تنها تفاوت آن با سيستم قبلي در آن است

كه در آن قطعات به صورت سر هم با ستون ها مي باشند.

1 Prefabricated, Separate Posts and Panels

27

 

توجه شود بعد از اينكه حصار به صورت سيستم قطعه و ستون سرهم در جاي خود

نصب گرديد، قطعات انتهايي از بالا تا پايين از طريق ميلگرد، از ستون انتهايي به

فونداسيون وصل مي گردد.

ج- قطعات (پانل) و پايه هاي ساخته شده در محل 1

اين سيست مها از نظر ظاهري مشابه سيستم هاي قبلي مي باشند. اما ستون ها و

قطعات در محل و از بتن مسلح و يا مصالح بنايي مسلح ساخته مي شوند. در اين

حالت، قطعات (پانل ها) با پي و حصار سرهم ساخته م يشوند و يا بر روي پي كه

جداگانه ساخته شده است بنا مي شوند. در حالت دوم، هزينه احداث فونداسيون

افزايش مي يابد. از اساسي ترين معايب اين روش، اختلال جدي در جريان ترافيك در

.[ حين اجرا مي باشد[ 6و 13

د- حصارهاي زيگزاگ شكل 2

اين سيست مها شامل قطعات پي شساخته م يباشند كه به شكل زيگزاگ در كنار

يكديگر چيده مي شوند و به كمك كابل و يا ميلگرد از درون به يكديگر متصل

مي گردند. شكل زيگزاك پايداري آنها را در برابر نيروي باد و ديگر نيروها افزايش

مي دهد و از واژگون شدن آنها جلوگيري م يكند و اين امكان را به وجود م يآورد كه

پايه ها از سيستم حصارها حذف گردند. در مناطق با نوع خاك مناسب، فونداسيون را

مي توان تنها با متراكم كردن (كوبيدن) سطح زمين با استفاده از غلتك ايجاد

.[ نمود[ 3و 7

از مزاياي اصلي اين سيستم، هزينه پايين به دليل حذف پايه ها و فونداسيون

مي باشد اما به دليل شكل زيگزاگي خود، سطح بيشتري را در مقايسه با حصارهاي

مستقيم اشغال م ينمايند. در ساخت اين سيست مها همچنين كمترين مشكل در

تأسيسات زيرزميني به وجود مي آيد اما بعد از ساخت دسترسي به اين تأسيسات تا

حد زيادي مشكل م يباشد به خصوص اگر نياز به حفاري در امتداد طول زيادي از

حصار باشد. زيرا پايداري حصار را با مشكلات زيادي روبرو مي نمايد.

1 Constructed-in-Place Posts and Panels

2 Serpentine Walls

28

ارتقاي ايمني حمل و نقل با استفاده از حصارهاي حاشيه بزرگراه ها

ه- حصارهاي پله اي 1

اين نوع حصارها از قرارگيري يك در ميان يك حصار مستقيم و يك حصار مورب

تشكيل مي شوند. اين حصارها در فواصل منظمي به وسيله يك قطعه كوچكي كه

عمود بر محور جاده مي باشد، منقطع مي گردند. منظره اين نوع حصارها نسبت به

منظره حصارهاي ممتد كمتر كسل كننده مي باشد. شكل قرارگيري باعث پايداري

جانبي بيشتر آنها مي شود. اين حصارها معمولا به صورت پايه ها و پانل هاي

پيش ساخته اجرا مي شوند اگر چه امكان استفاده از ساير روش هاي ذكرشده نيز

وجود دارد.

و- حصارهاي تپه اي 2

اين حصار از تپه كردن و خاكريز ساختن در اطراف بزرگراه به وجود م يآيد. به

منظور كاهش هزينه مي توان مركز اين تپه ها را با موادي همچون آهن پاره و نيز

لاستيك هاي و تايرهاي فرسوده پر نمود. اين حصارها داراي اين مزيت م يباشند كه

از نظر جلوه هاي ديداري با طراحي هاي ويژه چمن كاري مي توان تصوري طبيعي تر

در ذهن انسان به وجود آورد.

با اي نحال، كاشت درخت بر روي آنها مي تواند، كارايي صوتي آنها راكاهش دهد، زيرا

باعث پراكندگي صدا به سوي درياف تكنندگان مي شود. همچنين به منظور افزايش

كارايي حصارهاي تپ هاي، مي توان در بالاي آنها، از ساير حصارهاي صوتي نيز استفاده

نمود. از اصلي ترين معايب اين حصارها، سطح u1586 زيادي است كه اشغال م ينمايند. اما

.[ در جاهايي كه فضا به اندازه كافي وجود دارد، راه حل مناسبي است[ 10

ز- پانل ها و پايه هاي پيش ساخته نصب شده بر روي حفاظ 3

اين نوع حصارها، نوع ديگري از سيست مهاي پايه و پان لهاي پي شساخته مي باشند و

شامل پاي ههاي فولادي هستند كه بر روي موانع (حفاظ ) ترافيكي مانند ديوارهاي

بتني، بلوك هاي بتني و نيوجرس يهاي ثابت قرار م يگيرند. در اين حالت موانع

ترافيكي در حال يكه به منظور برخورد وسايل نقليه و هدايت آنها به مسير اصلي

1 Staggered Walls

2 Earth Berm

3 Prefabricated, Barrier-Mounted, Posts and Panels

29

به كار مي روند، براي نگهداري پان لها و پاي ههاي حصارهاي صوتي نيز استفاده

.[ مي شوند[ 3و 7

در اين حصارها، پايه ها به وسيله يك صفحه پايه و ميلگرد به موانع ترافيكي متصل

مي شوند. اجراي اين اتصال اغلب به دليل حركات و نوسانات ناشي از باريك بودن

حصار ( 15 سانتي متر) مشكل و پرهزينه م يباشد. از آنجائي كه حصار باريك م يباشد،

صفحه پايه نيز داري عرض كمي است و در نتيجه در برابر واژگوني نيز داري

1 متر) باشد. در / مقاومت كمي است. از اينرو فواصل پايه ها مي بايست كم (حدود 5

نتيجه طول پانل ها مي بايست كم باشد. اگرچه در اين حالت به تعداد پانل ها بيشتري

نسبت به حالتي كه فواصل پاي هها از هم بيشتر است نياز است، اما نصب آنها در بين

پايه ها آسا نتر است. در اين نوع حصارها، طول كم پان لها و پاي ههاي فولادي بدون

پوشش باعث نامناسب كردن زيبايي در جلو ههاي ديداري م يشود و از طرفي فشار

باد ارتفاع حصارها را محدود مي كند.

ح- حصارهاي پيش ساخته اي كه در يك سمت داراي شيب مي باشند 1

اين نوع حصارها، با توجه به شكل خود در عين حالي كه اين قابليت را دارند كه

وسيله نقليه در حال برخورد به حصار را مجدداً به مسير اصلي بازگردانند، بسياري از

مزاياي ايجاد جلو ههاي ديداري مناسب كه در قسمت هاي قبل ذكر شد را نيز دارا

هستند. همچنين با توجه به خاصيت پيش ساخته بودن از كليه مزاياي مربوط به

حصارهاي با قطعات و پاي ههاي پي شساخته نيز برخوردارند. قطعات و ستون ها به دو

صورت سرهم و جدا از هم مي توانند باشند.

قسمت پايين حصار تنها به دليل امكان برخورد وسايل نقليه و به منظور كاهش

هزينه هاي نگهداري مقاوم تر ساخته مي شوند و نمي توان انتظار عملكرد به صورت

مانع ترافيكي را از آنها داشت. در اين سيستم، قطعات (پانل ها) به صورت

پيش ساخته و كامل ساخته م يشوند و در حالتي كه قطعات و پاي هها سرهم

مي باشند، پاي هها به قسمت پايين قطعات كه شكل مقطع آن ذوزنقه اي مي باشد،

متصل مي شوند.

1 Prefabricated “Sloped-Face” Barriers

30

ارتقاي ايمني حمل و نقل با استفاده از حصارهاي حاشيه بزرگراه ها

تعيين موقعيت نصب

حصارهاي صوتي در آزادراه ها، بزرگراه ها و در برخي موارد در معابر اصلي

درون شهري و برو نشهري به منظور كاهش تاثير صدا بر كاربر يهاي اطراف به كار

.[ مي روند[ 3و 7

سازمان حفاظت محيط زيست بر اساس آئين نامه هاي تدوين شده و قوانين خاص

مبارزه با آلودگي صوتي در كشورهايي كه توجه خاصي نسبت به مسئله صدا و

آلودگي ناشي از آن دارند اقداماتي در خصوص مبارزه با اين آلاينده زيست محيطي

انجام داده است[ 1]. بدين منظور براي دستيابي به شرايط بهينه و ب همنظور بررسي و

برآورد تاثيرات صدا، دو نوع استاندارد در ايران تعيين شده است:

استاندارد محيطي 1: اين استاندارد يك حد آستانه مجاز براي محيط هاي مختلف

شهري در هواي آزاد تعيين م ينمايد. در صورتيكه هر فردي چه به عنوان عابر و يا

به عنوان ساكن در يك منطقه مسكوني و يا به عنوان شاغل در يك منطقه تجاري يا

صنعتي تحت آستان ههاي مجاز زيست محيطي قرار داشته باشد، دچار عوارض سوء

.[ صدا نخواهد گرديد[ 1

استاندارد انتشار آلاينده ها 2: با استفاده از اين استاندارد، ميزان ترازهاي خروجي

منابع ايجاد كننده صدا قابل مقايسه و ارزشيابي م يباشد. استانداردهاي زيست

محيطي لازم است به منظور آسايش و آرامش انسان تعيين گردد.

لذا شفاف نمودن و تعيين دقيق اين استانداردها به نوع رفتار، فرهنگ، آداب و رسوم

و بالاخره به ساختار فيزيكي شهرها بستگي خواهد داشت، به همين دليل در تعيين

اين نوع استانداردها در كشورهاي مختلف تفاوت هايي ديده شده است.

در جدول زير استاندارد زيست محيطي كشورمان كه توسط سازمان حفاظت محيط

زيست اعلام شده ارائه شده است. مطابق اين استاندارد مناطق شهري كشورمان به

پنج دسته تقسيم شده است. اين جدول مناطقي در اطراف بزرگرا هها را كه نياز به

حصارهاي صوتي دارند نشان مي دهد. مناطقي با اين معيار انتخاب مي شوند كه

.[ ميزان آلودگي صوتي آن ها بالاتر از مقادير تعيين شده در جدول يك باشد[ 1

1 Ambient or Environment Standards

2 Emission Standards

31

 

نحوه كاركرد حصارهاي صوتي

اساساً، حصارهاي صوتي، به دو صورت باعث كاهش در سطح صدا م يشوند: اتلاف

.[ ناشي از انتقال و اتلاف ناشي از تعبيه[ 6

اتلاف ناشي از انتقال: وقتي در مسير انتشار صدا مانعي نصب شود در هنگام عبور

صدا از اين مانع سطح صدا مقداري كاهش مي يابد كه به اين كاهش اتلاف ناشي از

انتقال گفته مي شود. ميزان ضخامت مورد نياز بر حسب اينچ براي اتلاف ناشي از

100 در جدول دو ارايه شده است. Hz 30 ، موج صوتي با فركانس dB انتقال حدود

انتشار صدا در نتيجه وجود سوراخ، درز و فاصله در سطح يا پايين حصار صوتي باعث

.[ كاهش كارايي آن مي شود و بايستي آنها را حذف كرد[ 6

[ 30 اتلاف ناشي از انتقال[ 6 dB  

اتلاف ناشي از تعبيه: فرض كنيد كه يك ضخامت كافي براي حصار به منظور

جلوگيري از عبور مستقيم همة امواج از ميان آن تأمين شده است. در اين صورت

كاهش در سطح صدا كه ناشي از مجبور كردن آن به پيمودن يك مسير طولاني تر از

بالا و اطراف آن مي باشد، اتلاف ناشي از تعبيه حصار ناميده مي شود (شكل يك).

اتلاف ناشي از تعبيه حصار، اختلاف بين سطح صداست در وضعيتي كه هيچ

حصاري وجود ندارد و وضعيتي كه حصار براي كاهش سطح صدا بين دريافت كننده

.[ صدا و منبع توليد صدا نصب شده باشد[ 6

كاهش اثر صوت در اثر تعبيه نمودن حصار، به كمك مدلي كه توسط كرت و

اندرسون پيشنهاد شده است، برآورد مي گردد.

(1)

به عنوان يك عدد بدون بعد است كه نشان مي دهد كه مسير Fresnel عدد :N

حركت موج در اثر وجود حصار چه اندازه طولاني تر م يگردد. با استفاده از شكل دو

محاسبه مي گردد.

فاصله مستقيم بين منبع و دريافت كننده است. = L

طول دو قسمت تشكيل دهنده مسير جديد ناشي از وجود حصار م يباشد. = b,a

فركانس صدا = F

سرعت حركت موج در هوا (حدوداً) مي باشد. = C.

[تعيين ارتفاع حصار صوتي:

براي كاهش حداقل در صوت، يك حصار صوتي م يبايستي به اندازه كافي بلند باشد

تا مسير مستقيم بين منبع و درياف تكننده u1589 صوت را مسدود نمايد. اگر حصار صوتي

كوتاه باشد يا داراي فواصلي بين قطعات باشد، صوت مي تواند از بالا يا اطراف حصار

عبور نمايد و در نتيجه از كارايي آن كاسته شود. حداقل ارتفاع حصار صوتي بايد

0/1 عرض بزرگراه (فاصله بين دو حصار در طرفين بزرگراه) باشد. به عنوان مثال اگر

عرض بزرگراه (فاصله بين دو حصار) 30 متر باشد حداقل ارتفاع حصار بايد 3 متر

.[ باشد[ 6

ارتفاع حصار صوتي به ميزان اتلاف ناشي از تعبيه بستگي دارد. فرض كنيد كه يك

ضخامت كافي براي حصار به منظور جلوگيري از عبور مستقيم همة امواج از ميان

آن تأمين شده است. در اين صورت بايد ارتفاع حصار صوتي به اندازه اي باشد كه

ميزان اتلاف ناشي از تعبيه برابر با ميزان كاهش صوت مورد انتظار باشد. ميزان

كاهش صوت مورد انتظار در يك محل برابر است با سطح صوت در آن محل در

وضعيت موجود (قبل از نصب) منهاي سطح صوت استاندارد براي آن محل كه از

2) تعيين مي شود. بنابراين با تعيين ميزان اتلاف ناشي از تعبيه و با – جدول ( 2

عدد فرنسل) محاسبه مي شود سپس با استفاده از رابطه ) N استفاده از شكل دو عدد

.[ يك و شكل دو ارتفاع حصار صوتي محاسبه مي شود[ 6

34

ارتقاي ايمني حمل و نقل با استفاده از حصارهاي حاشيه بزرگراه ها

خصوصيات مواد مرسوم در ساخت حصارهاي صوتي

حصار صوتي از مواد مختلفي ساخته م يشود. جدول سه ويژگي هايي مواد موثر در

عملكرد حصار صوتي را نشان مي دهد.

[

مشخصات مصالح مورد استفاده در ساخت حصارهاي صوتي

عموماً، مصالح مورد استفاده در ساخت حصارهاي صوتي براساس كارايي صوتي

(چگالي يا جرم)، پيوستگي ساز هاي، طول عمر و هزينه ساخت و نگهداري مورد

:[ ارزيابي قرار مي گيرند. موارد مهم در ارزيابي به طور خلاصه عبارتند از[ 6

همة مواد و مصالح سيماني مي بايست در زمينه طول عمر مورد ارزيابي قرار بگيرند.

همه مصالح فلزي بدون پوشش به كار رفته، م يبايست ضدخوردگي باشند و يا به

وسيله رنگ از خوردگي محافظت گردند.

همه مصالح مي بايست در برابر آتش سوزي مورد آزمايش قرار گيرند.

همه مصالح به كار رفته م يبايست در برابر كاهش عملكرد كارايي خود در اثر قرار

گرفتن طولاني در معرض رطوبت، مقاوم باشند. اگر از مصالح جاذب صوت نيز

استفاده مي شود، در سمتي كه از اين مواد استفاده شده است مي بايست از پوششي

استفاده نمود تا جلوي نفوذ رطوبت را بگيرد.

.[ همه مصالح مي بايست در برابر رشد قارچ ها مقاوم باشند[ 6

35

حصار نورشكن

تعريف

خيرگي چشم ناشي از چراغ جلو وسايل نقليه ترافيك روبرو م يتواند يك دليل براي

مشكل ايمني باشد. حصار نورشكن (حصار خيرگي چشم) براي حفاظت از چشم

رانندگان در برابر نور خيره كننده چراغ جلو وسايل نقليه ترافيك روبرو استفاده

مي شود. خيرگي چشم م يتواند به وسيله رفوژهاي مياني عريض، تجهيزات

جداكننده، تپ ههاي خاكي، گياهان، موانع ترافيكي بتني و يا حصار نورشكن كاهش

.[ يابد[ 15

انواع حصارهاي نورشكن عبارتند از:

به جاي B و 1 A استفاده از موانع ترافيكي بلند استاندارد از جمله موانع بتني نوع 1

؛B و A موانع بتني نوع

نوع ديگر اين حصار به شكل بلو كهاي بتني به ارتفاع 80 سانتيمتر بر روي موانع

ترافيكي (نيوجرسي بلند يا گاردريل) كه ضخامت سطح بالايي آ نها كافي مي باشد

نصب مي گردد؛

حصار نورشكن با استفاده از قطعات (تيغه هاي پهن پارويي شكل) ساخت شركت هاي

به B و A مختلف سازنده تجهيزات كنترل ترافيك بر روي موانع ترافيكي (نوع

ارتفاع 105 سانتيمتر، نيوجرسي به ارتفاع 80 سانتيمتر يا گاردريل هاي فلزي) با

زاويه 20 درجه نسبت به محور مانع نصب مي شود.

استفاده از فنس با بافت متراكم به عنوان حصار نورشكن كه قابل نصب بر روي

نيوجرسي و گاردريل مي باشد.

پوشش گياهي در رفوژ مياني م يتواند باعث كاهش خيرگي چشم ناشي از چراغ جلو

وسايل نقليه شود. همچنين خيرگي چشم ناشي از چراغ هاي كاربري هاي مجاور

بزرگراه را م يتوان با استفاده از درختان هميشه سبز و بوت هكاري برطرف

.[ كرد[ 11 و 8

36

ارتقاي ايمني حمل و نقل با استفاده از حصارهاي حاشيه بزرگراه ها

تعيين موقعيت نصب حصار نورشكن

اين حصار معمولا در رفوژ مياني بزرگرا هها داراي جداكننده استفاده مي شود. اين نوع

حصار در محل هايي به غير از رفوژ مياني بزرگراه ها نظير تأسيسات موازي بزرگراه يا

منبع نور غيرمتعارف كه باعث ايجاد مسئله خيرگي چشم مي شود نيز نصب

.[ مي شود[ 14

حصار نورشكن نسبتاً گران م يباشد و استفاده از آن مي بايست توجيه پذير و مستند

باشد. عوامل مهم در استفاده از حصار نورشكن عبارتند از: حجم ترافيك و تركيب

آن، قوس هاي عمودي و افقي و جداكننده هاي بين خ طهاي عبور رفت و برگشت

بزرگراه. توجيه پذير u1576 بودن حصار نورشكن براساس حجم ترافيك و عرض رفوژ براي

مقاطع بدون روشنايي و براي مقاطع با روشنايي براساس حجم ترافيك و تعداد خط

عبور تعيين مي شود. در شكل ( 7) ضرورت نصب اين نوع حصار را براي بزرگراه هاي

بدون روشنايي با توجه به متوسط حجم ترافيك روزانه و عرض رفوژ نشان داده شده

است.

در جدول چهار براي بزرگراه هاي داراي روشنايي، حداقل حجم ترافيك كه حصار

نورشكن توجي هپذير م يباشد ارائه شده است. به عنوان مثال براي بزرگراهي با 4 خط

عبور اصلي اگر حجم طراحي يا حجم موجود آن 6000 باشد، حصار نورشكن بايد در

آن نصب شود. همچنين حصار نورشكن براي قو سهاي تند توجي هپذير مي باشد. اين

1 كيلومتر مي بايست نصب / حصار در يك قطعه طولاني از بزرگراه به طول تقريباً 5

.[ گردد[ 11

* [

* حصار نورشكن در صورتي توجيه پذير است كه حجم ترافيك طراحي و موجود بيشتر از

حجم هاي جدول باشد

عوامل مهم ديگر در تعيين نياز به حصار نورشكن در بزرگراه ها عبارتند از:

آمار بالاي وقوع تصادف در شب در مقايسه با مح لهاي مشابه يا تجربيات و اطلاعات

ديگر محل ها؛

38

ارتقاي ايمني حمل و نقل با استفاده از حصارهاي حاشيه بزرگراه ها

نسبت وقوع تصادفات در شب به تصادفات در روز بالاي ميزان نرمال (ميانگين نسبت

كل تصادفات در شب به كل تصادفات در روز محور يا منطقه مورد مطالعه) باشد؛

تعداد يا شدت غيرمعمول (ميانگين تعداد و شدت تصادفات در محور) تصادفات در

شب؛

مشاهده درصد بالاي افراد مسن (بيشتر از ميانگين درصد افراد مسن در كل

تصادفات رخ داده در محور يا منطقه مورد مطالعه) در تصادفات اتفاق افتاده در شب؛

در محل هاي تركيب قوس قائم و افقي، به ويژه جاهايي كه سطح داخلي قوس از

سطح خارجي بلندتر است (بربلندي (دور) به سمت كنار راه)؛

خيرگي ديد مستقيم و درخواست هاي عمومي براي نصب حصار نورشكن.

از ديگر وضعيت هايي كه حصار نورشكن به شدت مورد نياز مي u1576 باشد عبارتنداز:

در محل هاي تغيير خطي كه رمپ ورودي با يك معبر پخش كننده ادغام مي شود و

ترافيك عبوري رمپ در تشخيص و تميز دادن بين معبر فرعي و ترافيك خط اصلي

مشكل دارد.

در محل هايي كه خيرگي ناشي از چراغ جلو وسايل نقليه باعث حوا سپرتي افراد

ساكن در كاربري هاي مجاور بزرگراه م يشود مانند زمي نهاي بازي، تفري حگاه ها،

.[ زمين هاي فوتبال و پارك ها كه در شب فعال مي شوند[ 14 و 11

حصار نورشكن در محل كارگاه راهسازي مي تواند براي كاهش ورود افراد به محوطة

كارگاه راهسازي نيز به كار رود، ولي م يبايست از روش هاي ارزان مانند تخته چندلا

استفاده كرد.

حصار نورشكن نصب شده بر روي موانع ترافيكي به كاهش حواس پرتي ناشي از

عمليات راهسازي و تعمير و نگهداري در هنگام شب كمك م يكند. كارايي حصار

نورشكن در كمك به كاهش حواس پرتي در شب محسوس تر است، زيرا روشنايي

محدوده كارگاه در هنگام شب نسبت به روز، باعث جلب توجه بيشتر رانندگان به

.[ كارگاه مي شود[ 11

مواردي كه حصار نورشكن نبايد نصب شود و يا نيازي به نصب آنها نم يباشد

عبارتند از:

39

اين حصار نبايد در مح لهايي كه باعث محدود شدن ديد رانندگان نسبت به امتداد

مسير راه شود مانند داخل قوس هاي با شعاع كم نصب شود.

حصار نورشكن ممكن است از لحاظ افسران پليس ناخوشايند باشد زيرا براي آنها

امكان مشاهده و تسلط بر تمام راه مهم مي باشد.

استفاده از حصار نورشكن در بزرگرا ههايي كه عرض رفوژ مياني بيش از شش متر،

متوسط حجم ترافيك روزانه كمتر از 20000 وسيله نقليه در روز يا داراي روشنايي

ممتد باشد نيازي نمي باشد.

تعيين مشخصات حصار نورشكن

مشخصات عملكردي حصار نورشكن شامل موارد زير مي باشد:

تعمير و نگهداري آسان و كم هزينه؛

مقاوم در برابر آسيب هاي ناشي از برخورد؛

مؤثر در كاهش خيرگي چشم؛

ارائه عملكرد قابل قبول در برابر برخورد؛

در هنگام برخورد ترافيك عبوري با آن قطعات آن وارد اتاقك ماشين نشود و براي

سرنشينان خطري ايجاد نكند؛

ارتفاع حصار نورشكن بايد به انداز هاي باشد كه باعث محدوديت ديد نشود ( 60 تا 80

سانتيمتر)؛

اين حصار بايد قابل حمل باشد كه نصب آن بر روي موانع ترافيكي امكان پذير باشد؛

اين حصار مي بايست محكم و بادوام باشد تا در حوادث ترافيكي از جاي خود كنده

نشود و

مي بايست از به كار بردن عضوهاي افقي مانند لوله و تيرچوبي به عنوان نگهدارنده

حصار اجتناب كرد زيرا خطر ورود آنها به داخل وسيله نقليه u1583 در هنگام برخورد وجود

دارد.

40

ارتقاي ايمني حمل و نقل با استفاده از حصارهاي حاشيه بزرگراه ها

ميزان تأثير حصار نورشكن به عرض و فاصله بين تيغ ههاي عمودي و همچنين زاويه

قرارگيري تيغ هها دارد. زاويه تيغه ها م يبايست حداقل 22 درجه و عرض تيغه

عمودي بين 18 تا 22 سانتيمتر و حداكثر فاصله بين تيغه ها 60 سانتيمتر باشد.

از كاشتن درختاني كه قطر آن به هنگام رشد كامل بيش از 10 سانتيمتر مي شود،

در ميانه هاي به عرض كمتر از 20 متر مجاز نيست. براي ايفاي نقش حصار نورشكن،

.[ 1 متر) استفاده كرد[ 11 و 14 / بايد از بوته هاي بلند (حدود 50

نتيجه گيري

يك بزرگراه ايمن شامل محدوده اي ايمن و عاري از اشياء و نقاط خطرناك مي باشد

كه براي دستيابي به اين امر، ايجاد يك محدوده حفاظت شده ايمن با توجه به

ضوابط و معيارهاي استاندارد ايمني حاشيه بزرگراه، امري حياتي و ضروري است. به

هنگام طراحي يك بزرگراه و متعلقات آن، طراحان بايد با به كارگيري ضوابط و در

نظر گرفتن كليه شرايط، احتمال تاثير عوامل خارج از محدوده حفاظت شده بر روي

سطح ايمني بزرگراه را به حداقل برسانند و در چنين حالتي، سخن از اينكه در دو

سوي مسير، چه موانع و خطراتي وجود دارد مطرح نيست و تنها بايد مسير بزرگراه

را بي خطر و ايمن نگاهداشت. پس از تعيين محدوده حفاظت شده و مرزهاي آن، در

گام بعدي، بايد نقاط خطر را در اين محدوده معين كرد و سپس جهت ايمن سازي

آن اقدام نمود. حصارها قسمتي از تجهيزات ايمني بزرگراه م يباشند كه در حاشيه يا

ميانه بزرگراه نصب م يگردند و به منظور ايجاد محدود هاي ايمن با مشخص نمودن

حريم قانوني مسير راه و جلوگيري از تجاوز به آن، ورود و خروج وسايل از نقاط غير

مجاز، خروج ناگهاني وسايل نقليه منحرف شده از بزرگراه، ورود عابران محلي به

سطح سواره رو و يا عبور از عرض آن، آسيب رساندن به تسهيلات بزرگراه، آلودگي

بصري، آلودگي هوا (گرد و غبار و دود حاصل از حركت وسايل نقليه) و حذف نور

خيره كننده ترافيك مقابل يا نورهاي مزاحم كنار بزرگراه به كار مي رود. با توجه به

اينكه تا كنون دستورالعملي براي تعيين نقاط خطر و طراحي حصارهاي مناسب

براي ارتقاء ايمني بزرگراه كه با شرايط و وضعيت كشور ما سازگار باشد وجود نداشته

است اين مطالعه مي تواند گامي موثر در جهت رفع آن مي باشد.

41

در پايان با توجه به اينكه اين مقاله برگرفته از مطالعات انجام شده به منظور “تدوين

دستورالعمل u1575 اجراي حصارهاي حاشيه راه” به درخواست پژوهشكده حم لونقل

وزارت راه وترابري است، كمال تشكر را از پژوهشكده حمل ونقل داريم.

منابع

1] پرتال سازمان حفاظت محيط زيست. ]

2] “راهنماي نگهداري علائم و تجهيزات ايمني راه”، ( 1385 )، نشريه شماره ]

370 ، سازمان مديريت و برنامه ريزي، معاونت فني  دفتر امور فني و تدوين

معيارها.

[3] “AB Fence Engineering manual”, (2007) Allan Block

Engineering Department.

[4] “Design Manual Roadway Design”, (1995), Department of

Transportation – New Jersey.

[5] “Design Manual”, (2006), Washington State Department of

Transportation.

[6] “Design Guide for Highway Noise Barrier”, (2004) FHWA.

[7] “Design Manual: Chapter 1140-Noise Barrier”, (2007)

Washington State Department of Transportation.

[8] “Design of Construction Work Zones on High-Speed

Highways”, (2005), TRB Reports of NCHRP 581.

[9] “Highway Design Manual: Chapter 700”, (2001)

Department of Transportation – Washington.

[10] “Highways Department Guidelines on Design of Noise

Barriers Environmental”, (2005) Government of the Hong

Kong SAR.

[11] “Highway Glare Screen & Work Zone Safety Shield,

Screen-Safe”, (2007), Transport Industries INC.

[12] “Road and Bridge Design Manual”, (2003), Department of

Highway North Ireland.

[13] “Roadside Design Guide”, (2002) AASHTO,

[14] “SAFE-HIT”, (2007), a Division of Energy Absorption

Systems. INC, a Quixote Company.

[15] www.irandoe.org

42

شرکت حمل و نقل بین المللی راد ترابر اسپادانا – حمل و نقل بین المللی حمل دریایی حمل زمینی- حمل ریلی حمل هوایی ترانزیت کانتینر کامیون واگن ترخیص کشتی فله بر کشتی بالک حمل تانکر کامیون یخچالی کانتینر یخچالی چارتر کشتی © All Rights Reserved.2021

طراحی و. اجرا m.geramian